Choroba Alzheimera (niem. Alzheimer- Krankheit) bardzo często stawiana na  równi z demencją w rzeczywistości jest oddzielną jednostką chorobową. Choroba Alzheimera jest odpowiedzialna aż za 80 procent wszystkich przypadków demencji.
Nazwa choroby Alzheimera pochodzi od nazwiska Aloisa Alzheimera, który w 1907 roku po raz pierwszy opisał przypadek pacjentki Augusty D., cierpiącej na tę chorobę.

Wyróżnia się dwie postacie choroby Alzheimera – wczesną, rozpoczynającą się przed 65. rokiem życia,oraz późną, po 65. roku życia. Postać wczesna rozwija się szybciej, otępienie i zmiany fizyczne pacjenta

osiągają znaczny stopień, prowadząc do krańcowego zniedołężnienia. Postać późna ma powolny, podstępny rozwój i mniej dramatyczny przebieg. Chorobę Alzheimera dzieli się również na postać sporadyczną i rodzinną. Pierwsza z nich jest częstsza, a druga – znacznie rzadsza.

Przebieg choroby można podzielić na trzy okresy – otępienia lekkiego, umiarkowanego i głębokiego.

Temat specyfiki choroby, leczenia, spojrzenia na tę przypadłość z perspektywy neurologa, psychiatry czy geriatry jest bardzo szeroki. Chcielibyśmy skupić się na przybliżeniu jednostki chorobowej z ujęcia praktycznego oraz  radach w postępowaniu z pacjentem dotkniętym chorobą Alzheimera i jej następstwem w postaci demencji.
W miarę rozwoju choroby człowiek zatraca samodzielność w wielu obszarach życia. Traci psychiczne zdolności do kontaktu ze światem się ze światem czyli zaburzenia funkcji  poznawczych. W chorobie Alzheimera występuje szereg zaburzeń.

Zaburzenia nastroju (niem. Stimmungsschwankungen)

  • depresja (niem. Depression)
  • zmniejszenie zainteresowania niemal wszystkimi czynnościami
  • bezsenność (niem. Schlaflosigkeit, Insomnie)
  • nadmierna senność lub odwrócenie rytmu dobowego
  • podniecenie lub spowolnienie psychoruchowe
  • zmniejszenie sprawności myślenia, zapominanie
  • zaburzenia skupienia uwagi lub niemożność podjęcia decyzji


RADA: opisanie szafek, przedmiotów, aby zwiększyć poczucie orientacji w przestrzeni, np. szafka ze szklankami, szuflada z rachunkami, lub nauczenie chorego, że sam może pisać takie karteczki (można łączyć 
napis z nieskomplikowanym rysunkiem pomocniczym)

Zaburzenia zachowania (niem. Verhaltensstörungen)

występują prawie u wszystkich chorych z . otępieniem. Ich charakter jest bardzo zróżnicowany i wysoce zindywidualizowany.
Zaburzenia zachowania w przebiegu otępienia mogą przejawiać się na trzy sposoby:

  • poprzez postępowanie obraźliwe bądź agresywne wobec siebie lub innych jako postępowanie o charakterze dostosowanym do sytuacji, ale pojawiające się z nieodpowiednią częstotliwością (np. wielokrotne w ciągu dnia czyszczenie butów, golenie itp.)
  • w postaci zachowania niedostosowanego do specyficznych sytuacji (np. wkładanie zbyt wielu warstw ubrań niezależnie od pogody
  • wędrowanie, czyli bezcelowe przemieszczanie się w bliższej lub dalszej przestrzeni

RADA: Zabezpieczenie drzwi do mieszkania, aby zapobiegać możliwym ucieczkom, zabezpieczenie okien i drzwi balkonowych, aby chory sam nie mógł ich otwierać, usunięcie zamków z drzwi wewnątrz mieszkania, np. łazienki, aby chory nie mógł zamknąć się po wejściu do określonego pomieszczenia, Ponadto  pozbycie się dywaników, zabezpieczenie progów, usunięcie ostrych przedmiotów, aby zapobiec kontuzjom związanym z ograniczeniami ruchowymi, zabezpieczenie kuchenek gazowych, gniazdek, junkersów i urządzeń elektrycznych, np. suszarek, oraz przedmiotów, np. zapalniczek, których nieodpowiednie użycie może spowodować wypadek.

Zaburzenia myślenia i postrzegania rzeczywistości (niem. Denk- und Wahrnehmungsstörungen)

  • urojenia okradania – chory zgłasza skargi dotyczące zaginięcia, kradzieży różnych przedmiotów, pieniędzy lub innego majątku
  • urojenia porzucenia – pacjent uważa, że został porzucony przez swoją rodzinę, pozostawiony na łasce losu i nikt o niego nie dba
  • urojenia zazdrości – pojawiają się już we wczesnych demencjach i bywają przyczyną wielu konfliktów rodzinnych; odnoszą się one do małżonków i częściej występują u mężczyzn
  • urojenia podstawienia opiekuna – występują, gdy chory uparcie twierdzi, że nie zna osoby, z którą mieszka i która się nim opiekuje

RADA: pamiętajmy, że osoba nie jest  świadoma swojego zachowania, jeśli pojawiają się urojenia należy zachować spokój i opanowanie, nie mówić podniesionym głosem, absolutnie nie krzyczeć, starać się nie wpływać na podopiecznego, nie wmawiać, że tak nie jest bo jest to zwykle bezcelowe, należy mówić spokojnie i wyraźnie ale być stanowczym, jeśli podopieczny zachowuje się agresywnie podchodźmy na odległość wyprostowanej ręki, dajmy czas choremu na uspokojenie się, dbajmy o własne bezpieczeństwo. W razie gdy sytuacja przestaje być pod kontrolą należy wezwać pogotowie.

Zaburzenia snu (niem. Schlafstörungen)

  • trudności w zasypianiu, częste wybudzanie w nocy, krótki sen
  • odwrócenie rytmu dobowego objawia się wzmożoną aktywnością występującą w nocy oraz sennością w dzień
  • chory nie zasypia wieczorem lub budzi się w nocy i rozpoczyna aktywne funkcjonowanie, próbując porządkować swoje otoczenie, przygotowywać posiłki, wychodzić z domu, mówiąc, że idzie po zakupy, do kościoła lub znajomych.


RADA: Uświadamianie takiej osobie tego, że jest noc – pora wypoczynku i większość ludzi w tym czasie śpi, nie przynosi rezultatów.   Zapewnienie choremu odpowiedniej dawki aktywności psychoruchowej w ciągu dnia jest najlepszym sposobem poradzenia sobie z problemem odwróconego rytmu dobowego. Lekka gimnastyka, spacer na świeżym powietrzu będą dobrym pomysłem.

Zaburzenia odżywiania (Ernährungsstörungen):

  • wzmożone łaknienie wynikające z zaburzeń pamięci lub  następstwo odruchu wkładania wszystkiego do ust. 
  • żarłoczność
  • dziwactwa związane z dietą
  • nadmierne palenie papierosów i spożywanie alkoholu

RADA: Pacjenci wykazujący tego typu zaburzenia mogą wkładać do ust najdziwniejsze przedmioty.  Ważne aby zabezpieczenie przedmiotów, które mogą zostać połknięte lub wypite, a które są niebezpieczne dla zdrowia, np. małe części ubrań, kosmetyki, środki czystości, kamienie, elementy biżuterii, noże, widelce, szpikulce

Zaburzenia lękowe (niem. Angststörungen):

  • strach przed samotnością
  • lęk spowodowany postępowaniem choroby i jej następstw (np. utrata pamięci)

RADA: Nadmierna opiekuńczość, pozbawienie chorego wszelkiej samodzielności, gdy jest jeszcze zdolny wykonywać niektóre czynności, może prowadzić do utraty pewności siebie i lęku. Lęk może być także jednym z wczesnych zwiastunów otępienia.
Ważne aby starać się jak najdłużej aktywizować chorego, starać się aby pomagał np. w porządkach, gotowaniu, dbaniu o rośliny, starał się sam ubierać, we wcześniej przygotowaną odzież, zajmuje to więcej czasu, ale pozwala podopiecznemu na dłuższą aktywność w życiu codziennym.
Ustalenie rytmu dnia chorego (stałość wzmacnia poczucie bezpieczeństwa).

Nie można przewidzieć wszystkich zachowań chorego, ze względu na specyfikę miejsc, w których przebywa, jak również ze względu na indywidualność funkcjonowania każdego człowieka. W związku z tym rolą opiekuna jest czujne obserwowanie i zapewnienie bezpieczeństwa.